Thứ Sáu, 17 tháng 8, 2007

Bảo tồn Làng cổ Ðường Lâm

Ai mà không ngạc nhiên và trầm trồ thán phục bởi về mặt địa lý, cái làng quê ấy không xa mà rất gần với trung tâm hành chính Sơn Tây, lại giáp trục đường quốc lộ 32 nối Thủ đô Hà Nội và các tỉnh miền Tây Bắc của Tổ quốc. Trong xu thế hội nhập, mọi làng quê, xóm, thôn cũng cuốn theo lối sống công nghiệp.

Ấy thế mà Ðường Lâm vẫn giữ được những giá trị vô giá vốn có do chính các thế hệ người ở đây sản sinh ra. Phố cổ Hà Nội có lịch sử ra đời, phát triển, gắn liền với những thăng trầm, biến cố, hưng thịnh của Thăng Long - Ðông Ðô. Hội An - Quảng Nam từng là một thương cảng sầm uất Ðàng trong của nhiều đời nhà Nguyễn. Hai nơi ấy có đặc trưng riêng và những nét văn hóa pha trộn nước ngoài. Còn Làng cổ Ðường Lâm với cái tên đã rất quen thuộc mà các sử gia hay gọi từ lâu "Làng Việt cổ", "Làng cổ đá ong" lại mang trong mình tất cả những nét điển hình, tiêu biểu của làng quê, nông nghiệp, nông thôn Việt Nam. Làng cổ Ðường Lâm vẫn còn nguyên vẹn những thuần phong mỹ tục, cuộc sống đậm đặc chất nông thôn, nông nghiệp, cảnh quan môi trường, ngôn ngữ giao tiếp...

Đường Lâm


Trong ca dao, tục ngữ, văn học dân gian Việt Nam có những nét gì đẹp đẽ, thân thương nhất của thôn quê xưa thì Làng cổ Ðường Lâm là những bức tranh hội tụ đầy đủ những đặc điểm đó như: lũy tre, cánh đồng, cánh cò, cây đa, giếng nước, sân đình, ao làng, ngõ, xóm, hàng cau, cây rơm...

Ðối với "Làng cổ Ðường Lâm", ngoài các giá trị văn hóa vật thể, phi vật thể chúng ta phải có biện pháp bảo vệ giữ gìn cảnh quan môi trường chung quanh như trồng thêm nhiều cây xanh (tre loại nhỏ ở rìa làng), cây bóng mát ăn quả, khai thông hồ ao, kè đắp những nơi bị sạt lở.

Trong một khoảng diện tích của các nơi đó có thể trồng sen, súng để tô thêm vẻ đẹp. Có quy định về cấm săn bắt động vật như kích điện bắt cá, bắn và bẫy chim. Việc bán hàng rong mời chào khách, rác thải tại chùa Mía cần phải chấn chỉnh ngay nhất là lối bước qua cổng tam quan chùa, ngoài ra là khắc phục hệ thống nước thải, cống rãnh, gia súc, gia cầm phóng uế bừa bãi ra đường đi, lối vào các ngõ xóm.

Ðồng thời, chúng ta phải tiến hành sưu tầm những hiện vật liên quan đến đời sống, phong tục tập quán như: trang phục, dụng cụ sinh hoạt, khơi thông và khôi phục lại các giếng cổ, bảo vệ duy trì hoạt động của các nhà thờ họ, các lễ hội làng, đình nằm trong khu vực của di tích. Vật liệu truyền thống được xây dựng, cải tạo, sửa chữa nhà ở, công trình phụ được thống nhất là: gỗ, tre, nứa các loại, ngói mũi hài, ngói ri, gạch Bát Tràng (lát nền) hoặc nền bằng đất nện, tường đá ong, gạch đất trình tường, vôi, cát, xi-măng làm mạch vữa. Ðá xẻ mầu xanh làm chân kê đỡ cột, sơn gam mầu tối (đỏ nhạt, nâu), các mạch vữa trát tường nhỏ (bên trong bằng xi-măng + cát, ngoài vôi pha cát).

Trong nhà trang trí các hoa văn, họa tiết theo các điển tích, câu chuyện dã sử trong lịch sử Việt Nam, Trung Quốc cổ đại, các loài cây đại diện cho bốn mùa (tùng, cúc, trúc, mai); tứ linh (long, ly, quy, phượng); cá chép vượt vũ môn (hóa rồng), Long huấn tử, lưỡng long chầu nguyệt, phỏng theo những nội dung của dòng tranh dân gian Ðông Hồ, Hàng Trống nổi tiếng.

Ðể làm "sống lại" các di tích thì công tác phổ biến, tuyên truyền giáo dục chiếm vai trò quan trọng vì chính người dân đang là chủ nhân của những di tích. Họ đã và đang sinh sống trên chính mảnh đất của tổ tiên để lại làm cho họ càng thấu hiểu hơn những giá trị đặc biệt của di tích, bắt tay cùng với chính quyền, cơ quan quản lý bảo vệ, giữ gìn nhà mình tức là đã hoàn thành nhiệm vụ thiêng liêng với tổ tiên dòng tộc và nhiệm vụ bảo tồn di tích cho dân tộc.

Nếu được  tiến hành đồng bộ các biện pháp nói trên trong chủ trương xã hội hóa bảo vệ di tích thì việc bảo tồn di tích Làng cổ Ðường Lâm sẽ đạt được hiệu quả cao hơn so với những việc chúng ta đã làm trong thời gian qua. Khi đã thành điểm tham quan, cần phải có các giải pháp bảo vệ giữ gìn. Nhà cổ trong diện tích không lớn (lớn hơn 100m2) không nên là nơi ở sinh hoạt cho một số lượng lớn nhân khẩu. Vấn đề đặt ra là phải sắp xếp cho các gia đình ra khu tái định cư mới. Như vậy nhà cổ sẽ được  giữ gìn làm nhà thờ gia tộc tổ tiên.

Theo các quy định của Luật Di sản văn hóa, quy định của UBND  thị xã Sơn Tây, trong làng cổ không được xây nhà cao tầng, nhà bê-tông làm mất cảnh quan làng cổ. Những công trình dự kiến được xây dựng cần phải tuân theo bản quy hoạch tổng thể Bảo tồn giá trị của Làng cổ Ðường Lâm. Bảo tồn các nghề thủ công truyền thống như: làm kẹo lạc, kẹo bột, làm bánh đa, bánh chưng, làm tương bần, làm bánh tẻ, chè kho, triển khai nghiên cứu đề tài "Cơm chay ở chùa Mía", tiến tới từng bước cho ra đời mô hình dịch vụ đáp ứng nhu cầu thưởng thức của du khách.

Các nhà khoa học rất kỳ vọng Làng cổ Ðường Lâm sẽ được  giữ gìn, bảo tồn có kết quả, tạo động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, góp phần xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

NGUYỄN TRỌNG AN
BÁO NHÂN DÂN