Thứ Ba, 6 tháng 5, 2008

Lạng Sơn: Làng “Âm dương”

Không biết nghề làm ngói âm dương ở làng Phiêng Luông, xã Đại Đồng, huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn có từ bao giờ, nhưng cả làng từ trẻ đến cụ già ai cũng say nghề. Thế nhưng trước cơn lốc thời mở cửa, làng Phiêng Luông cũng đang chao đảo để giữ nghề.

Vào làng Phiêng Luông

Con đường vào Phiêng Luông tiếng là giáp thị trấn nhưng cũng chả khác mấy con đường vào các xã vùng xa, có khác chăng là nhiều xe đi lại hơn, có những cô gái thắt đáy lưng ong kẽo kẹt gánh nước, và khác hơn nữa là khắp các đường làng chỗ nào cũng ngổn ngang  những đống ngói âm dương.

Tìm mãi chúng tôi mới tới được cánh đồng làm gạch. Một đám người đang gánh gánh gồng gồng những viên ngói vừa ra lò còn âm ấm và phát ra tiếng nổ tí tách, viên ngói vuông vuông cong cong như vầng trăng khuyết màu hồng rất tươi. Một đám khác đang chuyển ngói vào lò, cạnh đó là một lò ngói khum khum như cái chum khổng lồ, lửa đang cháy rừng rực nhả những vệt  khói  đen. Thấy người lạ, cả đám dừng cả lại,  mấy người nhanh nhảu hỏi:
- Chú mua ngói à ?
- Không, bọn tôi  vào chơi.
Đám đông thoáng một chút buồn.

 Phiêng Luông có gần 50 hộ thì có đến 40 hộ làm ngói. Họ làm chung lò, đổi công cho nhau. Một nhà khó có thể làm được ngói nếu không có sự giúp sức, vì vậy cả làng gắn bó với nhau. Ngôi làng yên bình này có những nhà đã tồn tại rất lâu đời, nhìn vẻ cổ kính và yên bình bên ngoài có ai biết rằng chủ nhân của những lò ngói đang nẫu ruột vì những đống ngói của họ ngày một cao còn khách đến mua cứ ít dần.

Ngói âm dương ở Phiêng Luông


 Mời chúng tôi vào nhà chơi, bà Nguyễn Thị Tâm phân trần: “Năm ngoái đóng được hơn 3 vạn ngói nhưng chưa có khách mua vì thế vẫn phải đắp chiếu để đó, may mà ngói ”không ăn gì” nếu không thì biết lấy đâu vốn quay vòng”. Có thể nói trong làng ai cũng biết đóng ngói. Họ thuê nhân công đóng 1 vạn ngói là 350 ngàn đồng, củi mỗi khối 100 ngàn, 1 vạn hết 10 khối củi, đầu tư nhân công ra vào lò hết khoảng 1 triệu nếu được giá, trừ chi phí, phế phẩm một lò cũng chỉ được vài trăm ngàn, coi như lấy công làm lãi. Cái quý ở làng nghề là mọi người thương yêu đùm bọc lẫn nhau, gắn bó với nhau như anh em ruột, trung thành với  nghề cổ. Đấy là một nét đẹp của cái làng Phiêng Luông này.

Những nỗi suy tư

Điều chúng tôi băn khoăn nhất khi vào làng là những đống củi cao như núi, liên tiếp những xe chở gỗ từ rừng ra bán cho các lò. Những cây gỗ tự nhiên to như bắp chân được dồn vào lò không thương tiếc để khói bay lên bầu trời làm đen cả một góc làng.

Tâm sự điều này với anh Nguyễn Văn Hưng, anh cho biết: “Cũng biết đun gạch là phải dùng củi nhưng chúng tôi có phá rừng đâu, mà mua tại lò cơ mà”. Có lẽ đúng như vậy, nhưng để sản xuất ra 1 vạn ngói ít nhất 10 khối củi sẽ thành tro. Nếu tính đơn giản, 10 khối củi tương đương với 1 sào đất rừng thì chẳng bao lâu nữa nguồn củi sẽ cạn kiệt. Hơn thế nữa những cánh đồng màu mỡ đang vô tình bị bà con khoét rỗng ruột.

Cũng theo anh Hưng thì hai năm nay ngói bắt đầu ế, nhiều gia đình trong làng bắt đầu chuyển sang hướng khác để làm ăn và họ cũng xây được nhà. Nhìn những ngôi nhà khang trang trong xã hỏi ra mới biết đấy là họ chạy chợ, làm nghề tàu hàng, trồng các cây rau màu. Tôi thấy buồn cho cái làng ngói bao năm rồi vẫn chỉ là những mái nhà cũ kỹ.

Chia tay làng ngói khi trời nhập nhoạng. Đi xa nhìn lại giữa làng nổi bật lên một mái nhà tôn đỏ au đối lập với những mái nhà ngói cũ, tôi hình dung biết đâu cùng với cuộc cách mạng về vật liệu lợp, người dân trong làng sẽ thay đổi tư duy, chuyển sang làm gốm sứ như ở làng Bát Tràng, huyện Gia Lâm, Hà Nội...

Thu Hằng
Báo Lạng Sơn