Thứ Hai, 18 tháng 5, 2009

Quảng Nam: Tìm hồn quê cho đất

Một làng nghề đã có trên 500 tuổi, vẫn lưu giữ những cách thức làm gốm thủ công: sử dụng bàn xoay bằng gỗ  truyền thống và bàn tay tài hoa của các nghệ nhân đã biến những cục đất "khô khốc" thành những sản phẩm gốm đặc sắc, tinh xảo, như gửi gắm hồn quê, xứ sở.
Tương truyền, vào thế kỷ XVI, XVII, những người thợ thủ công từ Nghệ An, Thanh Hóa vào Thanh Hà (Quảng Nam) lập làng, xây dựng nên nghề gốm và truyền lại cho đến ngày nay. Cho nên, làng gốm Thanh Hà đã nức tiếng tài hoa, thiện nghệ  dưới triều nhà Nguyễn. Từ xưa, làng gốm Thanh Hà đã rất thịnh với những cảnh nhộn nhịp, đông vui trên bến dưới thuyền. Có lúc hàng còn xuất khẩu ra nước ngoài. Sản phẩm gốm Thanh Hà đã được sách Đại Nam Nhất Thống Chí của Quốc sử quán triều Nguyễn ghi danh trong phần thổ sản tỉnh Quảng Nam. Và chính những người thợ gốm Thanh Hà đã cung cấp ngói lợp, gạch lát nền cho các ngôi nhà cổ Hội An và những khu vực lân cận.


Công đoạn "chuốt gốm trên bàn xoay bằng gỗ truyền thống
Công đoạn "chuốt gốm trên bàn xoay bằng gỗ truyền thống


 Làng gốm Thanh Hà nằm ngay bên bờ sông Thu Bồn hiền hòa, thơ mộng. Trải qua những thăng trầm lịch sử, làng gốm này tưởng có lúc đã bị lãng quên. Thế nhưng, với tâm huyết của những bậc cao niên, tiền bối trong làng, nó dần dần hồi sinh trong sự phát triển kinh tế và văn hóa du lịch của phố cổ Hội An. Từ đôi bàn tay khéo léo và điêu luyện của những nghệ nhân trong làng, những sản phẩm từ đất nung như bình vôi, bình rượu, những chiếc ấm, chum, vại và cả những con vật gần gũi, thân thương hàng ngày cũng ra lò từ đó.

Chúng tôi ghé thăm ngôi nhà của chị Hoàng Thị Năm, tổ 25, khối 5, P.Thanh Hà. Căn nhà năm gian của chị xếp bề bộn bình hoa, bình rượu, chum, hũ, vại, tò he... Chị cho biết: "Làm nghề gốm rất vất vả, mà thu nhập chẳng được là bao, do sản phẩm chủ yếu bán cho khách du lịch. Một ngày làm cật lực cũng chỉ được trên dưới 35.000 nghìn đồng/người. Như hôm nay,  gia đình tôi làm hết sức, nhưng cũng chỉ bán sỉ cho các đại lý được khoảng 100 con tò he với giá 700 đồng/con".


Tò he phơi nắng
Tò he phơi nắng

Tò he sau khi nung
Tò he sau khi nung


Nguyên liệu làm gốm là đất  sét, người trong làng phải lên huyện Điện Bàn mua với giá 200 nghìn đồng/ghe. Sau đó mang về ủ đất để giữ độ ẩm. Trước khi tạo ra sản phẩm, phải nhồi, đánh cho đất "chín" rồi mới mang ra nặn. Để có những sản phẩm tinh xảo, mang tính mỹ thuật, đòi hỏi đất phải mịn, có nghĩa phải qua một công đoạn công phu khác là lọc đất hai-ba lần, để loại bỏ tạp chất. Sau khi nặn thành sản phẩm, phải mang ra phơi nắng một ngày rồi "làm nguội" để tạo hoa văn, họa tiết hoặc sơn vẽ lên sản phẩm. Cuối cùng, mới đưa vào lò, nung khoảng 24 tiếng.


Những cục đất "khô khốc" đã trở thành... quê hương

Nghệ nhân cao tuổi nhất của làng gốm Thanh Hà hiện nay là bà Nguyễn Thị Được, 85 tuổi. Bà Được là một trong những nghệ nhân giỏi nhất làng. Chị Nguyễn Thị Vân, cháu nội của bà cho hay, bà làm nghề từ khi mới 13 tuổi, cả làng Thanh Hà, hết thế hệ này tới thế hệ khác đều là học trò của bà. Cho đến bây giờ, bà Được vẫn đam mê với nghề truyền thống của gia đình. Đôi tay già nua của bà vẫn có thể nặn những bình vôi, bình hoa... nhanh thoăn thoắt trên bàn xoay bằng gỗ truyền thống rất điệu nghệ.

Hiện du lịch làng nghề đang trở nên phổ biến và có sức hấp dẫn đối với du khách gần xa. Đến làng gốm Thanh Hà, du khách không chỉ được tham quan làng nghề, tìm hiểu các công đoạn sản xuất để tạo ra các sản phẩm thủ công truyền thống, mà còn có thể mua tại chỗ các sản phẩm với giá "mềm". Điều đặc biệt, du khách còn được các nghệ nhân hướng dẫn sáng tác các sản phẩm theo óc tưởng tượng của mình. Chính vì vậy, làng gốm Thanh Hà trở thành điểm du lịch thu hút đông đảo khách ghé thăm mỗi khi đến phố cổ Hội An.

Hòa Vang
Báo Phụ Nữ Thành Phố Hồ Chí Minh