Thứ Tư, 25 tháng 5, 2011

Quảng Nam: Nhà lưu niệm Huỳnh Thúc Kháng

Nhà lưu niệm Huỳnh Thúc Kháng toạ lạc trong một khu vườn rộng 4.000m2 tại thôn 1, xã Tiên Cảnh, huyện Tiên Phước, tỉnh Quảng Nam, cách TP Tam Kỳ (Quảng Nam) khoảng 35 km về phía tây. Nơi đây bốn mùa cây xanh mướt mát, trước mặt là cánh đồng lúa bạt ngàn, xen kẽ những đồi tràm nhấp nhô và những dòng suối nhỏ uốn quanh...

Ðây là ngôi nhà cũ do thân sinh cụ Huỳnh Thúc Kháng xây dựng từ năm 1869, theo lối kiến trúc rất đặc trưng vùng quê Quảng Nam. Ngôi nhà có diện tích hơn 90 m2 gồm ba gian, hai chái, mái ngói với kiến trúc hình chữ nhật lòng kèo một, lòng kèo hai và lòng kèo ba. Hầu hết các vì kèo này được tựa trên hệ thống cột kê đá tảng. Ðặc biệt, các khung sườn gỗ với những đường nét chạm trổ tinh xảo được làm hoàn toàn bằng gỗ mít. Riêng hai kèo lòng hai (phía sau) được làm bằng gỗ xoan đào. Nhà được những người thợ mộc Kim Bồng tài hoa (xã Cẩm Kim - Hội An) tạo nên. Các trính lượn cong (trính lận) được nối liền với các cột cái, trên trính có các trổng quả (cột trốn) được kê bởi một con đội (đầu kẻ) chạm hình đầu lân. Phía trên trổng quả này có hai cánh gia thư (tựa như cánh ác) vươn ra đỡ lấy hai kèo giao nguyên (vì kèo nóc với kèo lòng một, lòng hai). Hai cánh gia thư này được chạm khắc với hoa văn hình quả lựu cách điệu.

Nhà lưu niệm Huỳnh Thúc Kháng

 Một căn bếp được xây dựng kề với nhà trên và được nối bởi một cửa bên hông. Bên trái và bên phải nhà được ngăn nhô ra phía trước. Phía trái có ngăn phòng lồi là nơi cụ Huỳnh Thúc Kháng làm việc. Bên phải là một phòng ăn dùng cho cả gia đình. Nhìn tổng thể ngôi nhà và nếu chia vị trí của căn nhà này theo hàng cột thì: gian giữa là nơi đặt bàn thờ tổ tiên, phía trong và trên của gian này là bàn thờ Ngũ Tự, chung quanh bàn thờ có chạm khắc hoa văn cách điệu hình con dơi ngậm chuỗi vòng và một đôi rồng bằng gỗ mít. Chính giữa bàn thờ đặt mục chủ (đề tên các ông bà, thân nhân của cụ Huỳnh đã qua đời). Phía trước là mục thấp hơn, hiện thờ cụ Huỳnh Thúc Kháng.

 Năm 1932, lúc cụ Huỳnh đang ở Huế, ngôi nhà đã được người vợ trùng tu sửa chữa. Nhà lợp ngói âm dương, tường xây bằng đá, bốn trụ đá phía trước được xây thêm áp kề với bốn trụ bằng gỗ. Khoảng cách giữa hai trụ đá là một vòng đá hình vòng cung phía trên có khắc nhiều chữ Hán và nền được láng xi-măng. Năm 1958, ông Huỳnh Toản (cháu gọi cụ Huỳnh Thúc Kháng bằng bác) cùng con cháu và bà con thân tộc đứng ra tu sửa thêm nhiều hạng mục: nâng hai đầu chái lên cao ngang bằng với ngôi nhà, hai phòng lồi đưa vào ngang với cửa ra vào, phía sau thu hẹp lại làm mất đi căn buồng, bỏ đi sáu trụ gỗ ở phía trước hàng hiên để thay vào đó một bộ cửa mới và thay bộ gỗ ở bàn thờ chính... Ðến năm 1975, ông Toản lại cho xây thêm một nhà ngang (hiện nay) bên cạnh nhà chính.

Lối vào nhà cụ Huỳnh ngõ đá quanh co gợi lên cảm giác thanh tịnh, yên bình đến ấm lòng với bối cảnh có hàng dâm bụt, giếng nước và hàng cau, loại cây nổi tiếng của vùng quê Tiên Phước.

Ðỗ tiến sĩ muộn so với những người cùng thời ở quê nghèo xứ Quảng, nhưng từ nhỏ Huỳnh Thúc Kháng có tiếng vì học giỏi, thông minh. Khi đã công thành danh toại, tài năng của cụ mới thật sự phát lộ bằng những việc làm, những áng văn nức tiếng. Cụ đã từng ra Huế tập hợp các danh sĩ cho ra đời tờ báo Tiếng Dân - đặt trụ sở trên đường Ðông Ba (nay là đường Huỳnh Thúc Kháng, TP Huế). Hơn thế, khi Tổ quốc cần, cụ Huỳnh đã nhận lời Chủ tịch Hồ Chí Minh đưa tài giúp nước ...    

 Nhà lưu niệm Huỳnh Thúc Kháng đã được Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch cấp bằng công nhận di tích cấp quốc gia vào năm 1990.

Bài và ảnh: Nguyễn Văn Sơn
Báo Nhân Dân