Chủ Nhật, 4 tháng 5, 2014

Vĩnh Phúc: Trăn trở xóa lò gạch ngói thủ công ở Thanh Trù

Năm 2014, Thanh Trù là một trong 17 xã trên địa bàn tỉnh được chọn làm điểm thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới. Trong 19 tiêu chí, môi trường là một trong những tiêu chí khó thực hiện nhất bởi trên địa bàn xã hiện vẫn còn tồn tại hàng trăm lò gạch thủ công, ngày đêm nhả khói gây ô nhiễm môi trường. Chính quyền xã và nhân dân Thanh Trù đã có nhiều nỗ lực trong việc xóa bỏ lò gạch thủ công, tuy nhiên, vẫn còn đó những nỗi lo không nhỏ!

Những nỗ lực của chính quyền địa phương

Chúng tôi đến xã Thanh Trù vào một ngày trời ít nắng. Thấp thoáng sau những mái nhà của người dân là những chiếc lò gạch. Không khí ngột ngạt và càng khó chịu hơn khi đứng giữa các lò gạch đang nhả khói. Dọc đường giao thông liên các thôn, nào gạch đã nung, chưa nung, than, củi và rất nhiều thứ khác phục vụ hoạt động sản xuất gạch, ngói thủ công xếp đầy rẫy hai bên lề. Thỉnh thoảng, một chiếc xe công nông đầu ngang có tuổi thọ mà lẽ ra giờ này phải nằm đắp chiếu ở Tề Lỗ phành phạch chạy qua, bốc lên một đám bụi phả vào mặt người đi đường. Ô nhiễm là thế nhưng nhiều năm nay, người dân nơi đây vẫn sống chung với nó bởi đó là nguồn sống, thu nhập chính cho nhiều hộ gia đình. Ông Phùng Văn Khoa, Phó Chủ tịch UBND xã Thanh Trù cho biết: “Có đợt cao điểm, cả xã có 123 hộ sản xuất gạch ngói thủ công với 171 lò. Thử tượng tượng ngần ấy cái lò mà đồng loạt đốt cùng thời điểm, không biết sẽ như thế nào.”

lo gach thu cong
Khói lò nghi ngút thải ra môi trường
Nhận thức rõ những hệ lụy từ sản xuất gạch ngói thủ công mang lại, những năm gần đây, chính quyền xã Thanh Trù đã triển khai nhiều biện pháp giải quyết tình trạng này. Năm 2013, Đảng ủy xã đã ban hành Nghị quyết số 05 về việc xóa bỏ nghề sản xuất gạch ngói trên địa bàn; tổ chức cho cán bộ xã, thôn và người dân ký cam kết thực hiện; thành lập các tổ kiểm tra, xử lý nghiêm các phương tiện vận chuyển đất trái phép. Sau hơn 1 năm triển khai Nghị quyết, hiện tại còn 59 hộ sản xuất với 105 lò gạch, trong đó, có 36 lò đang tháo dỡ hoặc đã hết nguyên liệu, 51 hộ còn đất với tổng khối lượng 86.535m3, các hộ này đang sản xuất nốt số nguyên liệu còn tồn đọng. Các hộ này cam kết hoàn thành việc dỡ lò trước 30/6/2014.
“Nghề sản xuất gạch ngói thủ công trên địa bàn đã có từ hàng chục năm nay, trước kia người dân chủ yếu làm ngói, sau mới chuyển sang làm gạch. Từ đây, đã tạo việc làm cho hàng nghìn lao động địa phương và một số xã lân cận với mức thu nhập bình quân trên 3 triệu đồng tháng. Khó nhất hiện nay là chuyển đổi nghề, giải quyết việc làm cho người dân trong xã, bởi hầu hết những người làm nghề sản xuất gạch ngói thủ công đều đã trung tuổi. Xã cũng đã phối hợp với một số Trung tâm đào tạo nghề trên địa bàn tỉnh mở nhiều lớp về trồng trọt, chăn nuôi, thêu móc, đan xuất khẩu. Tuy nhiên, sau một thời gian thực hiện, hiệu quả thu được không cao, người dân lại quay trở về với nghề cũ. Một số hộ sau khi bỏ lò đã chuyển sang làm nghề nghiệp khác như xây dựng, nấu ăn, chạy chợ. Hy vọng các mục tiêu của chương trình xây dựng nông thôn mới khi được triển khai sẽ thúc đẩy phát triển thương mại và dịch vụ, tạo thêm nhiều ngành, nghề mới cho nhân dân."- ông Khoa cho biết thêm.

Còn đó những nỗi lo

Tiếp xúc với chúng tôi, hầu hết bà con nhân dân xã Thanh Trù đều cơ bản nhất trí với chủ trương xóa bỏ lò gạch ngói thủ công. Tuy nhiên, còn nhiều trăn trở bởi đối với họ, đã bao nhiêu năm nay nghề này đã đem lại thu nhập, ổn định cuộc sống, nuôi dạy con cái khôn lớn trưởng thành.

Đưa tôi đi thăm lò gạch của gia đình, ông Phùng Đức Thanh, thôn Đông nói vui: “Gia đình tôi làm gạch ngói từ năm 1989, đến năm 2010 thì chuyển sang làm gạch. Tôi đang đốt 1 lò, mỗi năm cho thu nhập hơn trăm triệu đồng, tạo việc làm cho 20 lao động. Nhờ nghề này, tôi đã nuôi lớn được 3 cháu ăn học và mua sắm được xe ô tô chở hàng. Tôi hiện còn 100m3 đất, dự kiến sẽ đốt 2 lần nữa là hết nguyên liệu, nếu thời tiết thuận lợi thì sẽ nhanh chóng hoàn thành cam kết đối với xã. Chúng tôi ở cái tuổi “quá lứa nhỡ thì”, xin vào làm các công ty thì không đủ tiêu chuẩn mà làm ruộng thì chẳng có nhiều, đất bạc mầu, thu nhập bấp bênh. Sau này, khi không làm gạch nữa, gia đình tôi dự định sẽ chuyển sang chăn nuôi và sản xuất thức ăn chăn nuôi."
Đang vun nốt số đất còn lại chuẩn bị cho một mẻ gạch mới, bà Phạm Thị Hải, thôn Nam chia sẻ: “Hiện tôi cũng chỉ còn 2 lò nữa là hết nguyên liệu, sau đó sẽ san phẳng và trả lại mặt bằng cho chủ đất. Đã hơn 20 năm làm nghề này, giờ không làm nữa, tôi thật sự chưa biết sẽ làm gì tiếp theo. Tôi mong muốn được hỗ trợ về nguồn vốn với lãi suất ưu đãi để có thể chuyển đổi nghề hoặc đầu tư sang một lĩnh vực sản xuất kinh doanh khác.”
Là một trong những hộ sản xuất gạch thủ công quy mô lớn trên địa bàn xã với 2 lò thường xuyên hoạt động, gia đình ông Phùng Văn Lệ ở thôn Nam hiện còn tồn hơn 2.000m3 đất nguyên liệu. Với lượng đất còn nhiều như vậy ông Lệ mong muốn sẽ được luân chuyển sang những hộ đã hết nguyên liệu để cùng nhau làm, khai thác hết số đất còn lại, thu hồi vốn và trả lại mặt bằng. Ông cho rằng, việc xóa bỏ lò gạch thủ công chính quyền cần tiến hành theo lộ trình, tạo điều kiện cho người dân giải quyết những tồn đọng cũng như tìm việc làm mới. Khi được hỏi về việc có ý định xây dựng lò gạch kiểu mới hay không, ông Lệ cho biết: “Lò gạch công nghệ cao chi phí xây dựng rất lớn, trong khi nguồn nguyên liệu trên địa bàn xã không còn nhiều, phải mua từ các địa phương khác, dẫn đến lợi nhuận không cao nên hiện tại gia đình chưa nghĩ tới. Điều quan trọng trước mắt là giải quyết nốt số đất tồn đọng, thu hồi vốn và trả lại mặt bằng diện tích đất đã thuê.”
Không thể phủ nhận một điều, mặc dù là ngành nghề tự phát, gây ô nhiễm môi trường, tuy nhiên, trong những năm qua, nghề làm gạch, ngói thủ công đã giúp người dân xã Thanh Trù ổn định cuộc sống, tăng thu nhập và tạo việc làm cho hàng ngàn lao động khác. Việc xóa bỏ lò gạch ngói là cần thiết và khẩn trương, song thiết nghĩ, các cấp chính quyền cần có những cơ chế, giải pháp phù hợp, tạo điều kiện cho người dân nơi đây trong quá trình tìm việc làm mới.

Thành Trung