Thứ Năm, 17 tháng 7, 2014

Bắc Giang: Ngôi chùa cổ dưới núi Huyền Đinh

Khám Lạng là vùng đất cổ có tiềm năng lớn về du lịch sinh thái và du lịnh tâm linh. Nằm cánh trung tâm huyện lỵ Lục Nam chừng 5km về phía Nam, Khám Lạng được bao bọc bởi dãy núi Huyền Đinh huyền thoại và dòng sông Lục thơ mộng. Địa thế sơn thủy hữu tình đã hun đúc nên những giá trị văn hóa vật thể và văn hóa phi vật thể độc đáo có từ lâu đời cho vùng đất này. Đặc biệt, nơi đây còn bảo lưu được một hệ thống di sản văn hóa truyền thống phong phú, quý giá. Trong số đó có ngôi chùa Non cổ kính.

chua non
Toàn cảnh phía trước chùa - Ảnh: Quốc Hưng
Theo nguồn di sản Hán-Nôm còn lưu giữ tại di tích và theo các cụ cao niên cho biết: Trước kia, chùa Non được xây dựng trên một khu đất rộng, có bố cục kiến trúc kiểu chữ đinh (J) gồm 5 gian toà tiền đường và 3 gian thượng điện. Các cấu kiện kiến trúc đều được làm bằng gỗ lim, chạm khắc hoa văn tinh xảo. Bên trong chùa có nhiều pho tượng cổ, bia đá, bát hương, đặc biệt toà tiền đường có hai tượng Hộ Pháp được tạc bằng đất độc đáo. Tiếc rằng, trải qua thời gian và chiến tranh, đặc biệt vào năm 1971 do lũ lụt vì vỡ đê Thống Nhất đã phá huỷ di tích và kéo theo nhiều di vật, cổ vật có giá trị. Đến năm 2006 với tấm lòng tôn sùng đạo Phật, nhân dân địa phương đã hưng công phục dựng lại ngôi chùa Non trên nền đất cũ, trên cơ sở tận dụng những cấu kiện kiến trúc gỗ của ngôi chùa xưa trở thành một công trình khang trang tố hảo.

Chùa Non được xây dựng trên một khu đất rộng rãi, thoáng đãng, ngoảnh nhìn hướng Nam. Nhìn từ xa di tích được bao bọc bởi dãy núi Huyền Đinh – Yên Tử trùng điệp và dòng sông Lục hiền hòa thơ mộng. Địa thế sơn thủy hữu tình đã tạo nên mạch đất thiêng cho vùng đất nơi đây. Gần hơn là những cánh đồng lúa ngô màu mỡ, những bóng cây xanh tốt như điểm tô cho ngôi chùa thêm phần cổ kính, rêu phong. Chùa có bình đồ kiến trúc kiểu chữ đinh gồm tòa tiền đường 5 gian và 3 gian thượng điện.

Phía trước tiền đường là sân đất rộng, sân nối với nội tự qua bậc tam cấp và hàng hiên rộng 1,14m. Tường tòa tiền đường được xây bằng gạch, phủ vữa, trong quét ve xanh, ngoài quét ve vàng. Bờ nóc xây gạch, phủ vữa, hai đầu bờ nóc đắp trang trí hình hoa văn kỷ hà, bờ dải xây gạch, phủ vữa. Phía trước hai hồi xây giật cấp kiểu tam sơn để nối với cột đồng trụ ở hai bên. Mái lợp ngói mũi đỏ. Tiền đường gồm 3 cửa có cùng kích thước cao 1,96m, rộng 1,38m, được làm bằng gỗ nhóm 4 và theo kiểu cửa bức bàn sơn màu nâu thẫm. Nền tòa tiền đường được lát gạch nem tách đỏ, kích cỡ 25cm x 25cm. Kết cấu chịu lực bên trong tòa tiền đường được tạo bởi 5 gian, 6 vì, 2 vì hồi có 4 hàng chân cột, 4 vì gian trong có 3 hàng chân cột. Sáu vì đều được gắn kết theo kiểu thức thượng con chồng, đấu kê, hạ kẻ suốt. Tiền đường có kích thước dài 14,3m, rộng 5,7m, cao nóc 3,96m, khoảng cách giữa cột cái với cột cái 1,48m, cột cái với cột quân 1,05m. Các cấu kiện kiến trúc được làm bằng gỗ nhóm 4, không chạm khắc.

Thượng điện chùa Non nối vuông góc với tòa tiền đường, tường xây gạch, phủ vữa, trong quét ve xanh, ngoài quét ve vàng. Bờ nóc xây gạch, phủ vữa, đầu bờ nóc đắp trang trí hoa văn hình kỷ hà. Bờ dải xây gạch, phủ vữa. Mái lợp ngói mũi đỏ. Nền lát gạch nem tách đỏ, kích cỡ 25cm x 25cm. Kết cấu chịu lực bên trong tòa thượng điện được tạo bởi 3 gian, hai vì. Hai vì được gắn kết theo kiểu dạng vòm.

Chùa Non hiện còn lưu giữ được nhiều di vật, cổ vật có giá trị nghiên cứu khoa học như: 01 chuông đồng Linh Quang tự chung được đúc vào đời vua Minh Mệnh thứ 16 (1835), hệ thống tượng Phật bằng gỗ (14 pho), bát hương gốm Phù Lãng (thế kỷ XIX), mâm bồng gỗ…

Chùa Non là trung tâm sinh hoạt văn hoá, tôn giáo của nhân dân địa phương. Hằng năm, hội chùa được tổ chức vào ngày 15 tháng 3 với những nghi thức cúng Phật. Ngoài phần lễ cúng Phật, dân thôn còn tổ chức các trò chơi dân gian đặc sắc: Kéo co, vật, chọi gà, cờ tướng, cờ người… Hơn thế nữa, lễ hội chùa Non cùng với lễ hội tại các di tích như chùa Cao, chùa Khám Lạng, chùa Hang Non...của xã đã tạo nên vùng văn hóa độc đáo, mang đậm bản sắc dân tộc.

Với những giá trị tiêu biểu về lịch sử văn hóa, chùa Non, xã Khám Lạng đã được UBND tỉnh ra Quyết định số 1936/QĐ-UBND ngày 20 tháng 12 năm 2013 xếp hạng là di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh.                    

Quốc Hưng