Chủ Nhật, 6 tháng 12, 2015

Nguyễn Quang Mâu: Khi Anh hùng Lao động về hưu mở công ty...


Công ty Gốm Đất Việt hiện nay đã trở nên khá nổi tiếng không chỉ bởi thương hiệu của nó, mà còn cả vì tên tuổi của những người sáng lập ra nó. Họ, một người từng được phong là Anh hùng Lao động khi còn là Tổng Giám đốc một doanh nghiệp nhà nước; và một người nguyên là Bí thư Tỉnh uỷ đã nghỉ hưu...


Anh hùng Lao động Nguyễn Quang Mâu, Chủ tịch HĐQT Công ty Gốm Đất Việt (ngoài cùng bên trái) luôn quan tâm, chăm chút cho từng sản phẩm.

Anh hùng Lao động Nguyễn Quang Mâu, Chủ tịch HĐQT Công ty Gốm Đất Việt (ngoài cùng bên trái) luôn quan tâm, chăm chút cho từng sản phẩm.

“Lão tướng” vẫn lao đao...

Vừa đặt chân đến cổng Công ty Gốm Đất Việt (trụ sở ở xã Tràng An, TX Đông Triều) chúng tôi đã bị cuốn hút bởi không gian nơi đây. Từ đường đi lối lại, nhà xưởng không khói bụi, sân bãi, ao cá, thảm cỏ, cây xanh v.v. tất cả đều được thiết kế rất quy củ, tạo ra sự thân thiện với môi trường. Anh hùng Nguyễn Quang Mâu, Chủ tịch Hội đồng Quản trị của Công ty, tiếp chúng tôi cạnh một… ao cá trong khuôn viên cơ quan. Kéo chiếc vó lên khỏi mặt nước, ông Mâu nói rằng đây là một cách để ông thư giãn, để nguôi ngoai nỗi nhớ vườn tược quê hương. Ông vốn quê Thái Bình, ra Hạ Long làm thợ, rồi làm Giám đốc, sau là Tổng Giám đốc Tổng Công ty Viglacera Hạ Long. Đến khi về hưu thì về Đông Triều tiếp tục cái nghề gốm vốn là niềm đam mê cả đời của mình. Mấy chục năm trong nghề, ông đã được bạn bè đồng nghiệp và cả các “đối thủ” nữa, coi là một “lão tướng” dày dặn kinh nghiệm thương trường. Thế nhưng khi về Đông Triều mở công ty tư nhân, vẫn không ít lần điêu đứng. Ông bảo, chính cái lúc về hưu rồi, cứ nghĩ là an nhàn rồi, nhưng đó lại là những năm vất vả nhất, “tổn thọ” nhất trong cuộc đời.

Câu chuyện của ông Mâu đưa chúng tôi về những năm 2007, 2008, khi mà gạch ngói, vật liệu xây dựng đang bán rất chạy, hàng làm ra cung không đủ cầu. Nguồn nguyên liệu sản xuất ở Hạ Long đang vơi dần. Lúc đó, đang làm Tổng Giám đốc của Viglacera Hạ Long, ông Mâu đã cùng đồng nghiệp khảo sát khu ruộng đồng cấy cày bấp bênh ở Tràng An (huyện Đông Triều). Ở đây, đất rộng, nguồn nguyên liệu phong phú, con em nông dân thiếu việc làm rất nhiều. Vậy là ông huy động đồng nghiệp, anh em xây dựng công ty ở Tràng An để tận dụng nguồn tài nguyên quý giá này. Đến khi về hưu, thấy khu vực này vẫn còn rất nhiều tiềm năng chưa khai thác hết, ông đã bàn với ông Nguyễn Duy Hưng, là Bí thư Tỉnh uỷ cũng vừa mới nghỉ hưu, hai người hùn sức sáng lập ra Công ty Gốm Đất Việt này.

Chỉ ra ao cá của ông, tôi hỏi ông sao nghỉ hưu rồi không làm như nhiều người về vui thú điền viên mà lại cặm cụi ở đất này. Ông Mâu bảo ông là con người của công việc, gốm đất nung đã thành cái nghiệp của đời ông đâu thể nói nghỉ là nghỉ luôn được. Với lại, như có lần ông đã nói với ông Hưng, già thì già, ông vẫn muốn chứng minh cho mọi người thấy rằng, ông đâu phải chỉ “bám vào nhà nước” mới sống được. Ông nhất định sẽ đứng vững khi cầm lái “con thuyền tư nhân”! Và không chỉ ông, rất nhiều cán bộ công nhân viên trước đã “chung thuyền” với ông, nay đến tuổi nghỉ hưu cũng quyết đưa “bầu đoàn thê tử” về đất Tràng An (Đông Triều) này tiếp tục… lập nghiệp…

Ông Hưng, ông Mâu cùng cộng sự bắt tay xây dựng Gốm Đất Việt từ đầu năm 2009. Khoảng một năm sau thì hoàn thiện hạ tầng với hy vọng hàng làm ra ít nhất cũng tương đương Viglacera Hạ Long. Ngày 25-1-2010, Đất Việt, bắt đầu ra mẻ hàng đầu tiên. Ông Mâu cho biết lúc đó tâm nguyện của ông là gốm Hạ Long và gốm Đất Việt sẽ là hai “anh em cộng sinh” trên thương trường, cùng chi phối thị trường đất nung trong nước và vươn xa ra nắm giữ nhiều thị trường quan trọng trên thế giới.

Thế nhưng, câu chuyện đã rẽ theo một lối khác, hoàn toàn trái với tưởng tượng của ông. Người Anh hùng Lao động quen với cơ chế làm ăn nhà nước chưa hình dung hết cái khốc liệt kiểu “thương trường là chiến trường” khi “tự bơi”... Gốm Đất Việt có sản phẩm bán ra thị trường chẳng được bao lâu thì bị đẩy vào cuộc đua hạ giá. Với một doanh nghiệp còn “chân ướt chân ráo” bước vào thị trường, vốn vay là chủ yếu, mới bắt đầu chạy khấu hao thì cuộc đua hạ giá quả là mệt mỏi. Có lúc, Gốm Đất Việt đứng trước nguy cơ phá sản. Đã thế một trong những đối thủ cạnh tranh còn ra văn bản gửi đi tất cả các đầu mối, đại lý yêu cầu không được để mẫu, không được bán hàng cho Gốm Đất Việt (!). Những thông tin vỉa hè đồn thổi về nội bộ Gốm Đất Việt có sự “lủng củng”, Gốm Đất Việt có khả năng bị phá sản sắp phải bán đi v.v.. Thậm chí có người còn mỉa mai rằng ông là “Anh hùng làm ăn thua lỗ”….

Lúc đó, Gốm Đất Việt vốn góp có khoảng 30 tỷ đồng, còn lại vốn vay là chính. Đã thế lãi suất ngân hàng lại cao khủng khiếp, có khi lên đến 22%. Vậy mà nhiều ngân hàng còn không giải ngân cho vay. Cổ đông rút vốn chứ đừng nói đến chuyện huy động góp vốn vào. Nhiều bạn hàng cung cấp nguyên liệu đầu vào cũng e dè…

Ông Mâu bảo lúc đó ông mới thấm thía cái khổ của kẻ đứng mũi chịu sào mà mắc nợ. Ông Mâu với ông Hưng làm đơn kiến nghị gửi đi các ngân hàng, mời luật sư vào cuộc hỗ trợ. Hai ông bàn qua bàn lại, một người là cựu Bí thư Tỉnh uỷ, một người là Anh hùng Lao động, giờ lại đi dính vào kiện cáo lôi thôi... Thêm nữa, người ta sẽ đặt câu hỏi: Phải chăng các ông này chỉ quen tiêu tiền nhà nước chứ thả ra cho làm ngoài là “be bét” ngay.

Bí quá, thậm chí đã có lúc ông tính đến phương án hay là đóng cửa nhà máy, tuyên bố phá sản! Nhưng ông nghĩ tới chuyện mình mất tài sản là một nhẽ, nhẽ nữa là cán bộ công nhân trong Công ty, những người đã cùng mình đồng cam cộng khổ, đã “rồng rắn” kéo cả vợ con về đây với mình, giờ phá sản họ sẽ đi đâu? Ông Mâu bộc bạch: “- Bán đi để day dứt dằn vặt vì làm khổ bao người, để điều tiếng thiên hạ đồn thổi. Nếu thế thì chẳng chết vì bệnh tật tuổi già đâu mà có khi vì ngậm cục tức, uất quá mà chết cũng nên…”.


Đứng lên từ nội lực

Vậy là cuối cùng các ông, cả ông Mâu và ông Hưng, quyết định không bán cơ nghiệp. Nhưng rồi, không bán lại hoá may. Không phải tất cả đều quay lưng lại với Gốm Đất Việt. Nhiều đại lý phản đối văn bản cạnh tranh không lành mạnh, ủng hộ cho Gốm Đất Việt. Họ không phải vì kinh doanh có lợi mà vì lối làm ăn lâu dài có trước có sau. “Không bán đi mới có Gốm Đất Việt như bây giờ...” - Ông Mâu cười, nói vậy.
Hỏi ông Nguyễn Duy Hưng lúc đó đã làm gì để chèo chống con thuyền Gốm Đất Việt qua bão táp; vị cựu Bí thư Tỉnh uỷ cười: Không bán thì phải cố gắng mà “giật gấu vá vai” vượt qua khó khăn trước mắt chứ làm sao nữa! Phải chấp nhận bán hàng dưới giá thành. Càng bán càng lỗ to, nhưng vẫn phải bán để giải phóng hàng, thu hồi vốn, có tiền mà trả lương cho công nhân. Thậm chí, phải vay lãi cao ở bên ngoài để cầm cự. Ông Hưng, ông Mâu và nhiều cán bộ của mình đã phải mang nhà đi cầm cố để vay vốn cho Gốm Đất Việt.

Có vốn, Công ty tiếp tục khởi công thêm một nhà máy. Và phải thi công thật khẩn trương để nhanh có sản phẩm, thu hồi vốn quay vòng tái sản xuất… “Đến nay, thì Gốm Đất Việt đã qua cơn sóng gió và đã đứng vững trên thương trường…” - Ông Mâu nói.

Anh Đồng Đức Chính, Tổng Giám đốc Công ty CP Gốm Đất Việt, cho biết, năm ngoái Công ty đã chia cổ tức được 20% cho các cổ đông.  Ông Mâu vui vẻ ngắt lời, nói thêm: “- Đấy là chia non vẫn còn một chút để lại. Năm nay có thể lãi cao hơn”. Công ty gạch ngói ốp lát Đông Triều (một công ty cùng chung thương hiệu với Gốm Đất Việt) cũng đã bắt đầu có lãi. Tuy cùng thương hiệu, cùng chung hệ thống bán hàng, cùng chung Chủ tịch HĐQT nhưng 2 công ty vẫn hạch toán riêng. “-Tuy nhiên, khi bên này khó khăn hoạn nạn thì bên kia chìa cho một “cái cọc” mà bám vào” - Ông Mâu lý giải nguyên nhân tồn tại song song hai công ty. Còn ông Hưng thì giải thích kỹ hơn: “- Xây dựng hai công ty song song còn xuất phát từ việc tận dụng nguyên liệu, tiết kiệm tài nguyên. Đất đẹp dùng rồi, còn đất chất lượng kém hơn một chút không lẽ bỏ đi. Đất đấy để đóng gạch xây dựng vẫn còn rất tốt…”…

Bây giờ thì Gốm Đất Việt không những đã đứng vững mà còn chạy tăng tốc trong cuộc đua thị trường. Ông Mâu thừa nhận: Làm ăn phải tuân theo thị trường không thể bán một mình mình một giá. Vẫn phải chạy theo giảm giá xuống cùng với đối thủ. Nhưng bây giờ Gốm Đất Việt đã vững vàng hơn, thương hiệu đã mạnh dần lên. Cuộc đua giá cả không còn làm ông lo sợ như trước nữa. Nếu có thiếu vốn thì ngân hàng lại chào mời vay vốn với lãi suất ưu đãi. Bà con tiêu dùng đã ngày càng tin tưởng Gốm Đất Việt ở chất lượng tốt giá cả mềm, thương hiệu ngày càng mạnh.

Hiện tại, nhờ cải tiến công nghệ, dây chuyền thiết bị của Gốm Đất Việt vượt năng suất 1,4 lần so với thiết kế. Năm nay, ước tính sản lượng Đất Việt sẽ ra lò đạt 5,6 triệu m2 sản phẩm. Có sản phẩm độc đáo như ngói 7 màu tráng men, tuỳ theo phong thuỷ mà khách hàng chọn màu. Đặc biệt sản phẩm này chỉ nung trong lò 1 lần thay vì nung 2 lần như thường lệ. Đây là dây chuyền đầu tiên ở Việt Nam làm được công nghệ này.

Đất Việt còn nghiên cứu sản xuất ra gạch ngói làm đền chùa theo mẫu bảo tồn di tích, xây mới công trình tâm linh. Sản phẩm gốm Đất Việt đã toả đi khắp 63 tỉnh, thành trong cả nước. Trường Sa, Phú Quốc, Cô Tô v.v. cũng có gốm Đất Việt. Gốm Đất Việt cũng theo tàu viễn dương sang 38 quốc gia, vùng lãnh thổ, kể cả những nước có công nghệ sản xuất gốm tiên tiến nhất. Năm 2013, Gốm Đất Việt được xếp một trong 5 doanh nghiệp có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất Việt Nam, đã 2 lần nhận giải thưởng Sao Vàng Đất Việt. Hiện nay, Gốm Đất Việt đang xem xét nghiên cứu đầu tư dây chuyền thứ ba.

“- Giờ thì vô tư, các anh (ý nói các đối thủ cạnh tranh - PV) cứ thoải mái hạ giá, hạ bao nhiêu cũng được. Em chiều hết”- Ông Mâu cười, cái cười rất tự tin. Dừng lại một lát, vị Anh hùng Lao động ấy cũng buông một câu thấm thía: “- Giờ mới thực sự thấm cái quy luật “thương trường là chiến trường”. Trước kia là anh em đấy, chiến hữu đấy, thế rồi vì quyền lợi mà quay lưng lại với nhau ngay đấy. Nhưng quả thực mình cũng không thể trách người ta được. Tự mình phải đứng dậy mà vươn lên thôi. Đứng lên bằng khả năng và trí tuệ của mình”.

Ông Nguyễn Quang Mâu làm việc tại nhà máy
 Ông Nguyễn Quang Mâu làm việc tại nhà máy.

Tiếp tục cuộc trò chuyện, ông Mâu đưa chúng tôi xuống thăm phân xưởng sản xuất. Ông đưa tôi xem viên gạch ốp tường. Nhìn viên gạch giống như một tác phẩm được làm từ máy móc cơ khí chính xác. Nếu ở bên ngoài chắc tôi còn lầm tưởng đây là gỗ xẻ nguyên tấm.Chúng tôi dừng lại phòng Giới thiệu sản phẩm đang được thi công. Bỗng ông Mâu đứng sững lại, mặt đỏ gay. Dậm chân xuống nền gạch, ông quát lớn: “- Các anh làm ăn kiểu này mà cũng nhìn được à? Viết đơn nghỉ việc ngay đi”. Và ông bực tức chỉ xuống mạch vữa to, quá lộ giữa nhưng viên gạch lát nền. Ông Mâu nhắc lại câu khẩu hiệu ở nhà xưởng: “Hãy coi Đất Việt là ngôi nhà của mình”, bảo: Anh em công nhân là người thân với mình, cùng đồng cam cộng khổ, vui sướng bên nhau. Tuy nhiên, không phải vì coi là người nhà mà xử lý công việc xuê xoa, duy tình. Phải tách bạch công việc và tình cảm. Không vì tình cảm mà nghiệm thu kiểu nhắm mắt cho qua… “- Nhà ông không làm đẹp thì ông còn đòi làm đẹp cho ai” - Ông Mâu nói trong bực bội.

Điềm tĩnh hơn, ông Hưng bảo với chúng tôi rằng, ông Mâu là vậy. Trong công việc rất quyết liệt và có lúc rất nóng nảy nữa. Vậy nhưng, ông cũng chỉ vì cái chung. Và trên hết ông coi cấp dưới như anh em con cháu của mình mới hay mắng mỏ. Sự nóng nảy của ông Mâu và sự điềm tĩnh của ông Hưng đã kết hợp, bổ sung, hỗ trợ nhau để góp phần đưa Gốm Đất Việt phát triển...

Thay lời kết

Chỉ ra bãi tập kết đất sét làm nguyên liệu đầu vào, người đàn ông ngoại lục tuần Nguyễn Quang Mâu nói với tôi, không giấu được sự băn khoăn lo lắng: “- Với tốc độ này, nguyên liệu đất sét chỉ đủ cho 20 năm sản xuất nữa”.

Ông Hưng cũng xác nhận đang tìm kiếm nguồn nguyên liệu để duy trì sự phát triển dài lâu. Trước kia, nhiều người lo ngại nạn khai thác tài nguyên bừa bãi, bán đất sét ra tỉnh ngoài. Bây giờ, ông Hưng cũng tỏ ra khá yên tâm vì chính quyền địa phương quản lý nguồn tài nguyên đất sét ngày một tốt hơn.

Nghe các ông nói, tôi biết hai “lão tướng” này đang ấp ủ một chiến lược dài hơn cho “đoàn quân” Gốm Đất Việt...

Phạm Học
Báo Quảng Ninh